ನಾಡಿನ ಹೆಸರಾಂತ ಸಾಹಿತಿ, ತತ್ತ್ವದರ್ಶನಗಳ ಅಪೂರ್ವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಾದ ಜಿ. ಬಿ. ಹರೀಶ ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ಸಾ. ಕೃ. ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾಯರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಓದುವಾಗ ಮನಸ್ಸು ಒಂದೇ ವೇಳೆ ರೋಮಾಂಚನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿಷಾದವೂ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ, ಅಪಾರ ಅಧ್ಯಯನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತಿನ ಧನಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಯರು, ಬಹುಶಃ ಅಮೆರಿಕ ಅಥವಾ ಜರ್ಮನಿಯಂತಹ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಇಂಡಾಲಜಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಗಳಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಆಸ್ತಿಕ ಸಮಾಜವು ಅವರನ್ನು ಅಪಾರ ಗೌರವದಿಂದ ಕಂಡಿದ್ದರೂ, ಅವರಂತಹ ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಹ ದೊರಕದಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ದುರಂತವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಯರ ಬದುಕು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ತಮ್ಮ ಸಮೃದ್ಧ ಜೀವನಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪ್ರಾಕೃತ ಮತ್ತು ಪಾಳಿ ಭಾಷೆಗಳ ಜ್ಞಾನಭಂಡಾರವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅರಿತು, ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನ, ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಬದುಕು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಧನೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಪ್ರೀತಿಯ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಗಾಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಾವಿರ ಹೊಳಪುಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಈ ಜ್ಞಾನಸಾಲಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ, ಈ ನುಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ವಿನಮ್ರ ನಮನಗಳು. ಅವರ ಸ್ಮೃತಿ, ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೂ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿರಲಿ.